Hemoroidy wewnętrzne vs zewnętrzne – różnice i leczenie

Hemoroidy, czyli powiększone i objawowe guzki krwawnicze, należą do częstych problemów zdrowotnych. W zależności od ich lokalizacji wyróżnia się hemoroidy wewnętrzne i zewnętrzne. Obie postacie mogą powodować dyskomfort, świąd czy krwawienie, jednak różnią się między innymi wyglądem, charakterem dolegliwości oraz sposobem leczenia.

Czym są hemoroidy?

Guzki krwawnicze są naturalnym elementem anatomii odbytu. Mają postać poduszkowatych struktur naczyniowych, które pomagają uszczelniać kanał odbytu i uczestniczą w prawidłowej kontroli oddawania gazów oraz stolca¹. Problem pojawia się wtedy, gdy dochodzi do ich powiększenia i wystąpienia objawów. Wówczas mówimy o chorobie hemoroidalnej. W zależności od położenia względem linii grzebieniastej wyróżnia się guzki wewnętrzne oraz zewnętrzne¹.

Hemoroidy wewnętrzne znajdują się w kanale odbytu, powyżej tak zwanej linii grzebieniastej. Początkowo nie są widoczne na zewnątrz. Ich powiększanie się może jednak prowadzić do wypadania przez odbyt, zwłaszcza podczas wypróżniania¹. Hemoroidy zewnętrzne znajdują się natomiast w okolicy ujścia odbytu i mogą być widoczne jako sinawe lub niebieskawe guzki. Ich charakterystyczną cechą jest także możliwość wystąpienia zakrzepu, który powoduje nagły i często bardzo silny ból¹.

Wyróżniamy 4 stopnie choroby hemoroidalnej¹:

• I – guzki są powiększone, ale pozostają wewnątrz kanału odbytu;
• II – wypadają podczas wypróżniania, ale samoistnie wracają na swoje miejsce;
• III – wypadają podczas wypróżniania i wymagają ręcznego odprowadzenia;
• IV – pozostają na zewnątrz, nie dają się odprowadzić, często ulegają zakrzepicy.

Hemoroidy wewnętrzne i zewnętrzne – najważniejsze różnice

Najprostszy podział dotyczy lokalizacji. Hemoroidy wewnętrzne rozwijają się wewnątrz kanału odbytu, natomiast zewnętrzne – pod skórą w bezpośrednim sąsiedztwie odbytu. Z tego względu ich objawy mogą wyglądać inaczej. W przypadku hemoroidów wewnętrznych jednym z najbardziej typowych sygnałów jest bezbolesne krwawienie świeżą, jasnoczerwoną krwią podczas wypróżniania. Hemoroidy zewnętrzne częściej powodują ból, obrzęk i wyczuwalny guzek^{1, 2, 3}.

Nie oznacza to jednak, że można samodzielnie rozpoznać rodzaj hemoroidów wyłącznie na podstawie objawów. Świąd, pieczenie, podrażnienie, uczucie niepełnego wypróżnienia czy krwawienie mogą towarzyszyć różnym problemom okolic odbytu. Podobne dolegliwości występują między innymi przy szczelinie odbytu. Dlatego utrzymujące się lub nawracające objawy wymagają właściwej diagnostyki².

W początkowym stadium hemoroidy wewnętrzne mogą nie powodować żadnych dolegliwości. Jednym z pierwszych zauważalnych objawów jest często krwawienie związane z wypróżnianiem. Krew ma zazwyczaj jasnoczerwony kolor i może pojawić się na papierze toaletowym, powierzchni stolca lub w muszli klozetowej. Wraz z rozwojem choroby może natomiast dojść do wypadania guzków poza kanał odbytu¹.

Hemoroidy zewnętrzne są zlokalizowane przy ujściu odbytu, dlatego mogą być widoczne i wyczuwalne bez specjalistycznego badania. Zwykle mają postać niewielkich guzków. Szczególnie dokuczliwe mogą stać się w przypadku zakrzepicy, czyli powstania skrzepu w obrębie guzka. Te okolice są ponadto silnie unerwione, stąd hemoroidy zewnętrzne mogą być bardzo bolesne i powodować silny świąd³. Po ustąpieniu ostrego stanu zakrzepowy guzek zewnętrzny zwykle się zmniejsza, a ból stopniowo ustępuje. W jego miejscu powstaje fałd skórny¹.

Jakie są przyczyny hemoroidów?

Nie ma jednej przyczyny odpowiadającej za rozwój choroby hemoroidalnej. Wskazuje się raczej na współdziałanie kilku czynników. Znaczenie mogą mieć między innymi zaparcia i przewlekłe parcie podczas wypróżniania, biegunki, ciąża oraz zwiększone ciśnienie w obrębie jamy brzusznej. Ryzyko może również wzrastać wraz z wiekiem¹.

Wśród czynników sprzyjających wystąpieniu dolegliwości wymienia się również siedzący tryb życia oraz niewystarczającą aktywność fizyczną. Znaczenie ma także sposób odżywiania, szczególnie jeśli dieta sprzyja zaparciom i twardym stolcom. Istotne jest więc nie tylko to, jak reagować na objawy, ale również to, co można zrobić, aby ograniczyć czynniki sprzyjające nawrotom⁴.

Objawy hemoroidów

Do najczęściej wymienianych objawów choroby hemoroidalnej należą krwawienie z odbytu, świąd, pieczenie, ból lub podrażnienie okolicy odbytu, uczucie niepełnego wypróżnienia oraz wypadanie guzków. Nie wszystkie objawy muszą występować jednocześnie. Ich charakter i nasilenie zależą między innymi od lokalizacji hemoroidów oraz stopnia zaawansowania choroby. Hemoroidy zewnętrzne są ponadto widoczne jako sinawe guzki w pobliżu odbytu. Hemoroidy wewnętrzne natomiast wyczuwa się palcem podczas badania przez odbyt¹.

Diagnostyka ma znaczenie szczególnie wtedy, gdy występuje krwawienie. Jego obecności nie powinno się z góry przypisywać hemoroidom, nawet jeśli pacjent wcześniej miał rozpoznaną chorobę hemoroidalną. W zależności od wieku, objawów i czynników ryzyka lekarz może zdecydować o wykonaniu dodatkowych badań, w tym kolonoskopii¹.

Leczenie hemoroidów

Leczenie hemoroidów zależy przede wszystkim od nasilenia objawów i stopnia zaawansowania choroby. W łagodnych przypadkach podstawą jest leczenie zachowawcze oraz zmiana nawyków, które mogą sprzyjać powstawaniu lub nasilaniu dolegliwości. Celem jest przede wszystkim uregulowanie wypróżnień, ograniczenie parcia i zmniejszenie podrażnienia okolicy odbytu. Duże znaczenie ma dieta dostarczająca odpowiedniej ilości błonnika oraz płynów. Błonnik pomaga zwiększyć objętość stolca i może ułatwiać jego przechodzenie przez jelita. Ważne jest także unikanie silnego parcia podczas wypróżniania oraz nieodkładanie potrzeby skorzystania z toalety. Pomocna jest również regularna aktywność fizyczna. Warto też ograniczyć sytuacje prowadzące do nadmiernego wzrostu ciśnienia w jamie brzusznej, w tym niepotrzebne dźwiganie^{1, 3}.

W leczeniu objawowym wykorzystuje się między innymi preparaty stosowane miejscowo, działające ochronnie, przeciwzapalnie, przeciwświądowo, w postaci maści oraz czopków zawierających takie substancje jak hydrokortyzon (wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwświądowe i przeciwobrzękowe), neomycyna (zapobiega wtórnym zakażeniom), cynchokaina (znieczula) czy eskulina (zmniejsza obrzęk i hamuje krwawienie).

Jeżeli leczenie zachowawcze nie przynosi wystarczającej poprawy, szczególnie w przypadku bardziej zaawansowanych hemoroidów wewnętrznych, lekarz może zaproponować metodę zabiegową. Do metod mało inwazyjnych należy między innymi gumkowanie, czyli podwiązanie guzka za pomocą gumowej opaski. Stosuje się również skleroterapię, polegającą na podaniu substancji powodującej zamknięcie dopływu krwi do zmienionego guzka, a także wybrane metody koagulacji¹.

Niezależnie od rodzaju hemoroidów pierwszym krokiem jest ograniczenie czynników sprzyjających chorobie: zaparć, przewlekłego parcia, siedzącego trybu życia i nieprawidłowych nawyków związanych z wypróżnianiem. W łagodnych przypadkach takie postępowanie, uzupełnione odpowiednim leczeniem objawowym, może być wystarczające. Jeśli jednak objawy są nasilone czy nawracają, warto skonsultować się z lekarzem.

FAQ – hemoroidy wewnętrzne vs zewnętrzne

Czy hemoroidy wewnętrzne mogą boleć?

We wczesnych stadiach hemoroidy wewnętrzne często nie powodują bólu. Typowym objawem jest raczej świeże krwawienie podczas wypróżniania. Ból może pojawić się między innymi przy bardziej zaawansowanych zmianach, ich wypadaniu lub powikłaniach.

Czy hemoroidy zewnętrzne zawsze wymagają zabiegu?

Nie. Postępowanie zależy od nasilenia objawów. W wielu przypadkach stosuje się leczenie zachowawcze i objawowe.

Czy krwawienie zawsze oznacza hemoroidy?

Nie. Jasnoczerwona krew pojawiająca się podczas wypróżniania może być objawem hemoroidów, ale krwawienie z odbytu ma również inne możliwe przyczyny.

Co najbardziej sprzyja powstawaniu hemoroidów?

Do czynników zwiększających ryzyko należą między innymi zaparcia i związane z nimi parcie podczas wypróżniania, biegunki, siedzący tryb życia, ciąża oraz niektóre sytuacje powodujące zwiększenie ciśnienia w jamie brzusznej. Znaczenie mogą mieć także nawyki żywieniowe i niewystarczająca aktywność fizyczna.

Do jakiego lekarza zgłosić się z hemoroidami?

Diagnostyką i leczeniem chorób odbytu zajmuje się proktolog. W pierwszej kolejności można również zgłosić się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, który oceni objawy i w razie potrzeby skieruje pacjenta do odpowiedniego specjalisty.